Wykonawcy:

• Adam Kowalski – organy
• Alexandr Iradyan – dyrygent
• Chór Cantores Varmienses – przygotowanie Benedykt Błoński
• Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Warmińsko-Mazurskiej

Program:

Feliks Nowowiejski – Missa pro pace op. 49 nr 3

I. Kyrie
II. Gloria
III. Credo
IV. Sanctus
V. Benedictus
VI. Agnus Dei

Na przełomie XIX i XX wieku narodził się ruch cecyliański, którego ideą było oczyszczenie muzyki liturgicznej z silnych naleciałości, a nawet modyfikacji modnego w XVIII i XIX wieku świeckiego stylu symfoniczno-operowego. Pożądana stylistyka opierała się na dwóch filarach: chorale gregoriańskim i wokalnej polifonii XVI wieku. Feliks Nowowiejski był gorącym zwolennikiem tej frakcji idei muzycznych, uczęszczał nawet do Szkoły Muzyki Kościelnej w Ratyzbonie, w której otrzymał gruntowne wykształcenie w tym kierunku. Sam pisał:

„W szkole tej zrodziły się pomysły nowej twórczości kompozytorskiej i nowy pogląd na zastosowanie form artystycznych do użytku liturgicznego. Środowisko ratyzbońskie wycho­wuje pokolenie reformatorów muzycznych, którzy pielęgnują prawdziwą kulturę w zakresie chorału gregoriańskiego, klasycznej polifonii, wzorowej gry organowej i kunsztu improwizatorskiego”*.

Owocem tej fascynacji jest właśnie Missa pro pace — oparta na tradycjach kościelnych, ale zawierająca też niemałą dozę nowoczesności. Poszczególne części dzieła odpowiadają kolejnym elementom Mszy świętej**;  może być  ono zatem użyte jako oprawa muzyczna liturgii. Jednak w tym wypadku omawiany utwór okazuje się prawdziwą muzyczną perłą:

„(…) późnoromantyczna harmonika, zmienne płaszczyzny tonalne, finezja i meandrycznych linii melodycznych, bogactwo fakturalne*** sprawiają, że mamy do czynienia z wyrafinowaną interpretacją artystyczną, kryjącą się pod pozorem prostego następstwa części (…)”****.

W całym utworze można znaleźć wiele takich zgrabnych połączeń tradycji i nowatorstwa, dzięki temu dzieło jest nie tylko przystępne, ale przede wszystkim poruszające w odbiorze. Niezwykłą rolę odgrywa tutaj partia organów, którą cechuje

„(…) samodzielność i epicko-dramatyczny charakter. Organy, nie dublując głosów chóralnych, prowadzą swoistą narrację, wchodząc w różnego rodzaju relacje z partią chóru”*****.

Partia organów nie tylko zaciekawia i zachwyca, ale jest też niezwykle wymagająca dla grającego. Pamiętajmy, że Nowowiejski był wybitnym organistą i improwizatorem, i ślad swoich umiejętności pozostawił nie tylko w dziełach przeznaczonych na organy solo, ale także w tego typu utworach.
Utwór ten stanowi zdecydowanie niedoceniony punkt w muzycznej panoramie mszalnej twórczości kompozytorów polskich. Nie pozostaje mi zatem nic innego, niż zachęcić Państwa do udziału w tym muzycznym misterium w wigilię Niedzieli Palmowej.